Hastalıklar

Şarbon Hastalığı Nedir, Nasıl Bulaşır, Belirtileri ve Tedavisi

Şarbon Hastalığı Nedir, Nasıl Bulaşır, Belirtileri ve Tedavisi

Şarbon hastalığı, ot yiyen hayvanlarla temas halinde bulunulduğunda bulaşan bir hastalık olmakla beraber, insandan insana geçmeyen bir hastalıktır. Erken teşhis edildiğinde tedavi şansı bulunan bu hastalık aynı zamanda ölümle de sonuçlanabilmektedir. Genel olarak Afrika, Asya ve Güney Amerika gibi Akdeniz ülkelerinde görülen şarbonun, günümüzde daha az sıklıkta görüldüğü gözlemlenmiştir.

Şarbon Hastalığı Nedir?

Şarbon, ot yiyen hayvanlarla temas edildiğinde veya bu hayvanların etleri yenildiğinde bulaşan bir bakteriyel hastalıktır. Bir bakteri türüdür ve etkeni basildir. Basil ise, ince uzun çomak yapısında olan bakterilere verilen addır. Ortaya çıkış şekli tam olarak bilinmemesiyle beraber, laboratuvarlarda üretilen bir biyolojik silah olduğu da tahminler arasındadır.

Şarbon Hastalığı Nasıl Bulaşır?

Şarbon hastalığı, ot yiyen hayvanlar ve bu hayvanlarla temasta bulunulmasıyla (etini yemek gibi) bulaşır. İnsan vücuduna yerleşen bu bakteri türü üremek için oksijene ve 37 derece sıcaklığa ihtiyaç duyarlar. Bunun için de insan vücudu şarbon bakterisi için en uygun bulaşma etkeni olarak görülmektedir.

Şarbon Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Şarbon hastalığının belirtileri bulaşmanın şekline ve şarbon bakterisinin türüne göre değişiklik gösterebilir. Bulaşma riskinin en çok olduğu alanlar genellikle, hayvancılıkla uğraşılan alanlar, veterinerler ve hayvan derisinin işlendiği sanayiler olmaktadır. Bir çeşit biyolojik silah olarak da kullanılabilen şablon, insanları hiç ummadıkları bir yerde de yakalayabilmektedir. Örneğin; yemek yenilen bir restoran veya et alınan bir kasap gibi.

Şarbonun bulaştıktan sonraki ilk belirtileri genel olarak vücutta sinek ısırığı tarzında küçük kırmızı kabarcıklar olarak görülür ve bakteri bulaştıktan birkaç gün sonra bu belirtiler başlar. Sonrasında ise büyüyerek baloncuk gibi top top olarak, kara bir leke şekline bürünür.

Şarbon Hastalığı Çeşitleri Nelerdir?

Bağırsak Şarbonu;

Genellikle az pişmiş etlerden bulaşabilen bu şarbon türü, 120 derecenin üstünde pişen etlerden bulaşmamaktadır. Sindirim sistemi şarbonu olarak da adlandırılır ve bu bakteri türünün bulunduğu etlerin yenmesi sonucunda bulaşır.

Bu şarbon türü ölüm riski en yüksek olan bakteri türlerindendir ve kan kusma, kanlı dışkı yapma gibi sindirim sitemi kaynaklı kanamalara neden olmaktadır.

Erken teşhis ve tedavi çok önemlidir ve bu şarbon türünde ölüm riski % 50 oranlarındadır. Nadir olarak görülmekle beraber, belirtileri ilk başlarda yüksek ateş, ağır sancılı karın ağrısı ve bağırsaklarda çoğalan gaz problemleridir. İlk başlarda sümüksü bir ishalle başlar ve ardından kanamalı ishale dönüşür. Hasta erken tedavi edilmediği takdirde 5-10 gün içinde ölebilmektedir.

Deri Şarbonu;

Deri şarbonları genel olarak iki türde görülmektedir. Bunlar;

  1. Karakabarcık
    Genellikle deride bulunan kesikler ve yaralar yoluyla vücuda giriş yapabilen bu şarbon çeşidi, deri şarbonlarının %90’ını kapsamaktadır. İlk belirtiler birkaç gün sonra pire ısırığına benzeyen kırmızı lekelerdir ve bu lekeler daha sonra üzerlerinde kırmızı şişliklerle kendini gösterirler. Bu şişliğin içerisinde ise kan ve iltihap toplanır. Çok kaşınmakla beraber, kabarcık ortasında siyah bir leke oluşur. Oluşan bu lekeyi birkaç saat içerisinde etrafındaki yumuşak dokunun şişmesi takip eder. Bu kırmızı şişlik, zamanla daha da büyür ve geniş bir alana yayılır. Lenf bezlerinin şiştiği ve ağrıdığı gözlemlenmektedir. Bu şarbon hastalığının tedavisi hastalığın hafifliğine göre de değişiklik gösterir. Eğer hastalık hafif ise, hasta birkaç gün içerisinde kendini toparlayabilir fakat ağrıların iyileşmesi yaklaşık iki haftayı bulabilir.Bu şarbon türündeki diğer belirtileri ise şöyle sıralayabiliriz;

    • Baş, kas, eklem ağrıları
    • Mide bulantıları,
    • Kusmalar,
    • Halsizlik ve yorgunluk
    • Yüksek ateş
  2. Ağır Ödemli Deri Şarbonu
    Yarı saydam bir görüntüde kendini gösteren bu şarbon türü; göz kapaklarından başlayarak, eller, boyun, mide bulantısı, kusma ve yüksek ateş belirtileriyle anlaşılır. Daha sonra ise kangren gibi hastanın hayati değerlerini büyük ölçüde etkileyecek sonuçlara sebebiyet verebilir.

Akciğer Şarbonu;

Akciğer şarbonu, temasla bulaşmaktan ziyade solunum yolu kanalıyla bulaşma göstermektedir. Yaklaşık 1 hafta gibi bir süre sonra belirtileri ortaya çıkan bu şarbon türü, kendini soğuk algınlığı olarak göstermektedir. Bulaşmasının en büyük sebebi ise, havada bulunan şarbon sporlarının solunumla beraber vücuda yerleşmesidir.

Diğer şarbon türlerinde olduğu gibi, bu şarbon türünde de erken teşhis hasta sağlığı açısından oldukça önemlidir. İlk başlarda soğuk algınlığı olarak başlasa da devamında, lenf bezlerinin şişmesi ve nefes darlığı problemleriyle de kendini göstermektedir.

Zaman zaman zatürreyi de andıran belirtileri bulunan bu şarbon türü, solunum sayısını dakikada 40-50 oranlarında yükseltir. Bunun en baştaki sebebi ise oluşan nefes darlığıdır. Boğaz şişerek, aşırı öksürükle ve göğüs ağrısıyla bu belirtiler devam eder. Aynı zamanda köpüklü ve kanlı balgam da görülmektedir. Akciğere yerleşen bu şarbon türü, eğer akciğerde bir ödeme sebebiyet verirse hastanın durumu ölümle sonuçlanır.

Yaklaşık 10 gün kadar sürebilen bu şarbon türünde, hasta zaman zaman delilik belirtileri gösterebilir ve iyileşme süresi boyunca kendini kaybedebilir.

Şarbon Hastalığı Tanısı

Hastanın bir hayvanla teması veya yakın zamanda et yemesinin ardından görülen belirtilerde şarbon tanısı koymak kolay olabilmektedir. Ama eğer böyle bir durum yoksa laboratuvar ortamında işlem yapılmadan şarbon tanısı koymak mümkün değildir. Şarbon tanısı konulduğu anda, hasta çevresindekilerden ayrı bir şekilde karantinada tutulur ve tedavisine başlanılır.

Şarbon Hastalığı Tedavisi

Şarbon hastalığı erken teşhis edildiğinde tedavisi mümkün olabilmektedir. Şarbon tedavisinde genel olarak antibiyotikler kullanılmaktadır. Fakat bu bakteri türü çok hızlı hareket edebildiğinden dolayı bağırsak ve akciğer şarbonuna yakalanan kişilerde iyileşme oranı oldukça düşüktür.

Şarbon belirtilerinde yer alan kabarcıklar üstüne hiçbir şekilde doktor müdahalesi dışında dokunulmamalı veya krem gibi şeyler sürülmemelidir. Bu hastalığın tedavisini sağlamamakla beraber çok tehlikelidir.

Şarbon hastalığı tedavisinde yapılacak olan ilk iş genellikle damardan veya kas içine verilecek olan şarbon serumudur. Şarbon serumu iğnelerinin dozları 1-3 büyük olarak değişebilmektedir. Daha sonrasında ise deri üzerinde yaralara sürülmek üzere doktor tarafından verilecek olan pomatlar bulunmaktadır. Bunların yanı sıra tedavide kalbi güçlendirecek ilaçlar da verilebilmektedir.

Şarbon Hastalığından Korunma Yolları

Temelinde hayvanlarla ilgili bir hastalık olduğundan dolayı hayvan bakımı en önemli etkendir. Başlıca önlemler ise şöyledir;

  • Hayvanlara mutlaka şarbon aşısı yaptırılmalı
  • Hayvanlarda gözlenen her türlü sıkıntı mutlaka veterinere bildirilmeli
  • Şarbonlu olduğu düşünülen veya şarbondan dolayı ölmüş olan hayvanlara asla dokunulmamalı, eti yenmemeli, derisi yüzülmemeli
  • Şarbonlu hayvanların olduğu ahırlar mutlaka boşaltılıp temizlenmeli ve dezenfekte edilmeli
  • Şarbonlu hayvanların bulunduğu ahırlardaki, yem, gübre ve diğer bütün alet edevat derin çukurlarda kireçle beraber gömülerek imha edilmeli
  • Şarbon şüphesi sonucu karantinaya alınan ahırlar veya hayvan çiftliklerine, yetkililerin izni olmadan tekrar giriş yapılmamalı
  • Hayvancılıkta deri işiyle ilgilenen kişiler mutlaka eldiven ve göğüslük kullanmalı
  • Hayvanlarla temas halinde olan kişilerin mutlaka antibiyotik tedavisi planlanmalı
  • Şarbondan ölmüş olan hayvanlar en az 2 metre derinliğindeki çukurlar kazılarak gömülmeli, diğer hayvanların şarbonlu eti yemesi engellenmelidir. Aksi takdirde şarbon yayılmaya devam edecektir.

Not : Şarbon hastalığı olduğunuza dair bir şüpheniz varsa veya şarbon içeren bir hayvanla temasınız olduysa lütfen hızlıca hasteneye gidiniz.

Bir Cevap Yazın